27 лютага адзначае юбілей, напэўна, самы вядомы чалавек глыбоцкай зямлі – Алесь Жыгуноў.

І хоць яго малая радзіма на Магілёўшчыне,  мы ўжо даўно лічым яго сваім, глыбоцкім паэтам.
Ад імя ўсіх чытачоў віншуем Алеся Міхайлавіча з юбілеем! Жадаем даўняму сябру бібліятэкі творчага плёну, жыццёвага аптымізму і моцнага здароўя!

Месца нараджэння Аляксандра Міхайлавіча Жыгунова -- Шклоўскі раён Магілёўскай вобласці, вёска Тройца. 27 лютага 1954 года ў звычайная сялянскай сям’і адбылося папаўненне – нарадзіўся хлопчык і ніхто, ні бацька, ні маці не думалі і не марылі, што стане іх сын паэтам. Але лёс спрыяў таму, што душа хлапчука больш імкнулася да высокага, чым да зямнога.

– Мае бацькі казалі, што мой прадзед рыфмаваў прыгожыя прыпеўкі, якія потым весела спявалі пад гармонік. Увогуле ў маім родзе было шмат гарманістаў. І мяне дзядзька таксама навучыў іграць.

З дзяцінства Алесь любіў чытаць і асабліва – паэзію. Захапляўся творчасцю Сяргея Ясеніна, Аляксандра Блока, любіў творы беларускіх паэтаў - Аркадзя Куляшова, Максіма Танка, зачытваўся вершамі земляка Анатоля Сербантовіча.

– А мяне вось у дзяцінстве сябры называлі прафесарам, таму что заўсёды, куды б ні ішоў, браў з сабой кнігу. І сёння праз гады гэта звычка са мною. Па некалькі разоў перачытваю творы любімых аўтараў, напрыклад, Васіля Быкава, Леаніда Галубовіча, Леаніда Дранько-Майсюка, Вячаслава Адамчыка і іншых. Люблю пагартаць старонкі кнігі, адчуць пах друкарскай фарбы. А вось электронныя кнігі – зусім іншае. Іх не адчуваеш, проста чытаеш.

На працягу доўгага часу з’яўляўся намеснікам сакратара Віцебскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Рэспублікі Беларусь, старшынёй Глыбоцка-Полацкай філіі абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Рэспублікі Беларусь, кіраўніком літаратурнага аб’яднання “Далягляды”, створанага пры раённай газеце “Веснік Глыбоччыны”.

– У дзясятым класе адаслаў свае першыя беларускамоўныя вершы ў шклоўскую раённую газету «Ударны фронт» (мая малая радзіма – Шклоўшчына Магілёўскай вобласці). Памятаю, мы з бацькам касілі траву ўздоўж абрывістага берага, а мой стрыечны брат крычыць з другога боку, што верш надрукавалі. Каб хутчэй убачыць газету, не раздумваючы кінуўся ў возера. Хлопцы часта ныралі з гэтага берага, а я ўсё баяўся. Вершы быццам надалі мне смеласці. Так і пачалося сяброўства з газетай, доўгі час рэдактарам якой быў вядомы літаратар Лявон Анціпенка.

На другім курсе ўніверсітэта пачаў супрацоўніцтва з «Чырвонай зменай». Маімі аднакурснікамі былі таленавітыя творцы Анатоль Шушко, Мікола Мятліцкі, Іван Рубін і іншыя. Выкладалі ў БДУ ў той час Алег Лойка, Ніл Гілевіч, Іван Навуменка, кіраўніком дыпломнай работы быў паэт ад Бога Рыгор Сімашкевіч.

Першыя вершы ў газеце “Чырвоная змена” надрукаваны ў 1972 годзе.  Паэзія захапляе яго і ён піша ўсё больш і больш. Падборкі яго вершаў сустракаюцца на старонках часопісаў “Полымя”, “Маладосць”, газетах “ЛіМ”, “Чырвоная змена”, “Настаўніцкая газета”, “Віцебскі рабочы”.

– Па размеркаванні прыехаўшы ў Чарневічы ў сельскую школу, пісаў патроху. Аднойчы літаратурны крытык Тамара Чабан звярнула ўвагу на мае вершы, прапанавала надрукаваць. Публікацыі ў вядомых беларускіх літаратурных выданнях ішлі адна за другой, Анатоль Вярцінскі чытаў мае вершы нават з трыбуны з’езда пісьменнікаў.

Спрабаваў пісаць апавяданні. Іх таксама друкавалі ў газеце. Але гэта зноў жа не маё. Празаік – той, хто піша кожны дзень, а я свае творы складу ў галаве, вынянчу ў душы і толькі потым запішу.

У 1982 годзе па публікацыях у часопісах і газетах яго прымаюць у Саюз пісьменнікаў Беларусі. Гэта амаль што адзіны выпадак, калі ў Саюз быў прыняты паэт, які не меў на той час выдадзенага зборніка паэзіі.

І толькі праз два гады, ў 1984 годзе, калі сабралася вялікая колькасць вершаў, Алесь Жыгуноў выдае невялічкую кніжку пад назвай “Матчына вышыванка”. Ужо ў тым зборніку адчуваецца моцная сувязь паэта з роднай зямлёй, з бацькоўскай хатай, роздум над лёсам Радзімы і чалавека.

Раслі мы, Колі, Лёні, Янкі…
І на Купала Йвана ноч
нас прыбіралі ў вышыванкі
Такія – не адвесці воч.

У каласочкі, васілёчкі... 
Матулі гутарку вялі: 
— Глядзіце, каб Купалля дочкі
Вас прыгажосцю не ўраклі.

Мы суцяшалі, як умелі,
-Маўляў, яшчэ мы хлапчукі.
Да рэчкі беглі і — нямелі:
Плылі дзявочыя вянкі.

I мы, шчаслівыя, да ранку
Жылі таемнаю красой, —
Хілілася на вышыванку
Галоўка з русаю касой.

Адкарагодзілі палянкі, 
3 кастра маленства — вугалі...
А мы з табою вышыванкі
Матуліны ці збераглі?                      "Вышыванкі"

Зборнік вершаў “Мая Тройца” выйшаў праз 10 год пасля выдання першай кнігі. Паэт пасталеў, набыў новы погляд на жыццё, але ў сваёй творчасці застаўся верным тэме Радзімы і таму запаветнаму куточку, дзе ўкараніўся яго род. Ён добра ведае жыццё сваіх аднавяскоўцаў, іх быт. Складаныя ўзаемаадносіны і перажыванні сялян уваходзяць у паэзію Алеся Жыгунова натуральна і нязмушана. Тройца – гэта назва вёскі ў якой нарадзіўся паэт, ён абагаўляе сваю вёсачку і прысвячае ёй вершы.

Блукаў мой продак,
Мусіў прыпыніцца,
Бо натаміўся
За паўдзён высокі.   "Тройца"

У сваіх вершах Алесь Жыгуноў паэтызуе славянскую працу, побыт, хараство душы вяскоўцаў, родны дом, бацькоўскі парог, прыроду, у якой чуе шчымліва журботную музыку восені.

На беразе прыснулі каравелы,
Шыбуе восень з холадам, імжой,
Любімая з вачамі каралевы
Становіцца жанчынаю чужой.

І не знайсці ад болю суцяшэння.
І прымірыцца з гэтым не магу,
А восень імклівае ўзвышэнне
Нясе у жыццё і роспач і тугу.

Прыносяць сон бясконцыя залевы.
Душа, як лес, пакрылася іржой.
Любімая з вачамі каралевы
Становіцца жанчынаю чужой.

Вобраз “малой радзімы” нітуе ўсе роздумы паэта пра час, гістарычную памяць, лёс чалавека. Многім вершам Алеся Жыгунова ўласцівы спавядальны характар.

Ёсць цішыня празрыстых туманоў
І дзіўная вільготная лагоднасць.
І ты ўжо адчуваеш неабходнасць
Сустрэцца з туманамі каб ізноў.

 І ты ідзеш ад кавы, ад жанчын.
 І ты ідзеш, збягаеш проста з ганка
 На ўзбярэжжа ўзорыстых лагчын,
 Дзе туманы блукаюць да світанку.

...

 А потым прыйдуць восеньскія сны,
 Здаровыя, як ночы неад’емнасць.
 Таму, відаць, люблю я туманы,
 Што ёсць у іх якаясьці таемнасць.

Лірыка, перажыванні чалавека, любоў да жанчыны - тэмы на якія піша паэт. Асаблівым радком у яго творчасці стаяць вершы, прысвечаныя маці. Чытаючы іх разумееш, што гэта той чалавек - амаль што адзіны, - за каго штодня ў яго баліць душа і сэрца, што ён адчувае сваю віну перад маці за рэдкія прыязды дадому, не вялікую дапамагу, што пакінуў у вёсцы адну. І калі маці пайшла з жыцця, смутак і ўспамін аб ёй засталіся ў сэрцы паэта назаўсёды.

– Шмат шчырых, добрых вершаў прысвяціў роднай маці, дакладней, яе памяці. Адчуванне такое, што ў жыцці ёй нешта не дадаў. Можа, рэдка прыязджаў дадому, мала дапамагаў. І пакуль у вершах не выплакаў гэты запознены боль, не мог супакоіцца. Напісаў паэмы «Сустрэча з Тройцай», «Хата», і неяк на душы палегчала. Лірычнага паэта ўвогуле натхняе прыгажосць – жанчыны альбо прыроды. Да таго ж люблю восень. У гэтую пару года вершы хутчэй кладуцца на паперу.

Прысніся, мама, бо хачу
Пагаварыць з табою шчыра,
Бо не жыву я, а лячу
Усе жыццё сваё - у вырай.

Няма прытулку на зямлі,
Няма надзейнага прыстанку.
Дажджы сцяжынкі залілі,
І дошкі пагнілі на ганку,

Куды вяртацца мне здалёк
І пачынаць жыццё нанова.
Скажы мне ласкава: - Сынок!..
Я ўжо не помню гэта слова.

Адной з найбольш плённых у творчасці паэта з’яўляцца тэма кахання. Гэта тое пачуццё, якім пранізана ўсё яго жыццё, тая крыніца, якая надае натхненне і неперапынную працу душы і сэрца. Глыбокім лірызмам і празрыстацю вылучаюцца яго вершы Алеся Жыгунова пра каханне.

– Не ведаю, як у другіх паэтаў, а ў мяне вершы прыходзяць, складаюцца самі, нечакана, калі, напрыклад, еду ў аўтобусе, адпачываю ці размаўляю з сябрамі. Прыйдзе душэўная патрэба нешта напісаць, стварыць, і паэтычны ці празаічны твор калі не сёння, то некалі будзе напісаны, надрукаваны.

Пагавары са мной пра восень,
Пра лістапад і халады.
І пра вятры, што ўсмак галосяць,
Ляцяць, не цямячы куды.

Тваё танклявае запясце
Крану дрыготкаю рукой.
Пагавары са мной пра шчасце,
Мяне хоць крышку супакой.

Варона выстудзіла горла,
Таму і песняй не кране.
Не гавары са мной пра гора,
Яго залішне у мяне.

Віруе восеньскае ранне,
А за пагоркамі – зіма.
Не гавары мне пра каханне,
Бо пра каханне слоў няма.         

– Па характары я аптыміст, крытыкі называюць мяне паэтам-лірыкам. І гэта сапраўды так. Прапускаючы праз сябе перажыванні родных, блізкіх і знаёмых, імкнуся ўзвысіцца над будзённасцю, пераадолець боль, падзяліцца радасцю. І каб не выліваў я гэтыя эмоцыі ў вершах, напэўна, не вытрымаў бы. Менавіта перажываннямі і праяўляю сябе. Мой неспакой, можа, не кожнага і кране...                            

Аддаўшы Глыбочыне усё сваё жыццё, паэт не застаўся абыякавым да гэтага краю, яго гісторыі, да лёсу знакамітых людзей. У Алеся Жыгунова ёсць вершы, прысвечаныя слаўным асобам нашага краю, якія тварылі на карысць роднай Беларусі – Язэпу Драздовічу і Ігнату Буйніцкаму.

Людцы, дзякуй за хлеб,
Вы мяне шанавалі.
Я – Драздовіч Язэп,
Вы пазналі?

 Задыхаўся і слеп,
 Бо тварыў апантана,
 Я – Драздовіч Язэп
 Што маё захавана?
Так мяне не стае,
Голаў хіліце нізка,
А карціны мае
Каля сэрцайка блізка?

 ***

Глыбоччына, Ігнат Буйніцкі
Рэй пачынае спакваля:
- За справу шчырую бяруся,
Свой люд праславім, ягомосць.
А ну пакажам, беларусы,
На што мы здатны, хто мы ёсць!.. 

На пачатку 2004 года ў адным з прыватных выдавецтваў Мінска выйшаў у свет паэтычны зборнік  “Пагавары са мной пра восень”. За гэты зборнік  Алесь Жыгуноў быў удастоены абласной літаратурнай прэміі імя Уладзіміра Караткевіча.

Галоўная тэма зборніка, зразумела, -- каханне.

На цябе палюю, як на звера:
Атачыць сцяжкамі, аблажыць.
А твая пакрыўджаная вера
І пяшчота памагаюць жыць.

 Без цябе мне холадна і горка,
Без цябе згасаю я ў журбе.
Дзень звычайны скоціцца з пагорка
Дзень, які пражыў я без цябе.

 Я хачу спатканняў у прасторы,
 Дзе няма нікога, толькі Бо
 Несуцешны, ласкавы, каторы
 Мне з табой сустрэцца дапамог.

У зборнік “Ля цяпельца зары” (2009) увайшлі вершы з папярэдніх зборнікаў, а таксама новыя творы. Па выніках рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшы твор-2010» аўтар паэтычнага зборніка ўзнагароджаны дыпломам II ступені ў намінацыі «Паэзія».

Ужо й не верыў, што аднойчы
Пакіну свой таемны схоў.
Табе каб паглядзець у вочы,
Прайду я тысячы шляхоў.

I я мільён прайшоў, няйначай.
I, крышку стомлены жыццём,
Я з безагляднасцю юначай
Сваім дзялюся пачуццём.

Не ведаў я, што завітае
У сэрца вобраз дабраты,
Што будзе восень залатая,
I буду я, і будзеш ты.

Адчую радасць, як калісьці.
Чаго мне іншага хацець?
I будзе восеньскае лісце
Аб нечым вечным шапацець.

У 2016 годзе ўбачыў свет чарговы паэтычны зборнік паэта "У храме радасці і смутку"

Мелодыі восені — сумныя ноты.
А хочацца сонца, цяпла і пяшчоты
I, можа, адной выпадковай сустрэчы,
Каб плашч незнаёмцы накінуць на плечы.
I з ёю блукаць;у лугах да світання
I Блока чытаць, і хмялець ад кахання.

Алесь Жыгуноў піша для дзетак. Дзіцячыя вершы змешчаны ў зборнік “Дзе начуе апетыт?” (1984). Аўтарскае выданне “Баравічок на скутары” убачыла свет у 2012 годзе. За кнігу вершаў “Баравічок на скутары”  Аляксандр Міхайлавіч Жыгуноў удастоены абласной літаратурнай прэміі імя Петруся Броўкі ў намінацыі “літаратура для дзяцей” 

Асобныя творы А. Жыгунова ўвайшлі ў чытанку для дзяцей пачатковых класаў. Шэраг дзіцячых вершаў увайшоў у зборнік "У храме радасці і смутку".

– Гэта было колькі год таму, калі мая дачка Алеся яшчэ была маленькай. Аднойчы яна папрасіла, каб напісаў што-небудзь для яе. Неўзабаве з’явілася 7 дзіцячых вершаў і паэмка «Чорнагаловы» пра баравічка, якога мы разам з дачкой ратавалі ад непрыемнасцяў. Вершаваную казку надрукавалі ў «Вясёлцы». Прайшоў час, і ўжо для дачкі Алесі –  Анюты –  напісаў «Баравічка на скутары», які не любіць грыбнікоў, што знішчаюць грыбніцу і пакідаюць смецце ў лесе. Я сябе паставіў у ролі яго сябра. Разам удваіх мы на скутары ганяем па лесе і наводзім парадак. Канешне, галоўная гераіня паэмы – маленькая Анюта.

На творы Алеся Жыгунова наш мясцовы самадзейны кампазітар Браніслаў Грамакоўскі напісаў каля дваццаці песень.

Трэба адзначыць, што ў Душанбэ (выдавецтва «Адиб», 2009 г.) пабачыла свет кніга твораў беларускіх пісьменнікаў у перакладзе на таджыкскую мову. Сярод аўтараў такія вядомыя творцы, як М.Мятліцкі, В.Гардзей, Р.Баравікова, Я.Сіпакоў, Г.Марчук, В.Лукша, А.Салтук... Ёсць у кнізе і падборка вершаў глыбоцкага паэта Алеся Жыгунова: на таджыкскую мову перакладзены яго творы "Канстанцінава", "Прысніся, мама...", "У Бога паверыў" і інш. Дарэчы, раней творы нашага земляка перакладаліся на рускую і польскую мовы.

Дарэчы, 159 публікацый твораў Алеся Жыгунова змешчана на старонках перыядычнага друку за апошнія 42 гады. 

Для жадаючых пазнаёміцца з творчасцю Алеся Жыгунова, прачытаць яго лірыку, работнікі Глыбоцкай раённай бібліятэкі падрыхтавалі выставу "Пагавары са мною..."

У падрыхтоўцы матэрыяла выкарыстана інтэрв'ю Дзіяны Берніковіч «Алесь Жыгуноў. Лірычнага паэта натхняе прыгажосць» // Народнае слова. -  2012. - 22 мая.-  № 57. 

А таксама інтэрв'ю Уладзіміра Сауліча "Мая родная вёсачка помніць мяне..." : Алесь Жыгуноў  // ЛіМ. - 2024.- 1 сакавіка. - № 9.- С.10.